HACCP dla pet food i UPPZ kategorii 3 – dokumentacja, wdrożenie i przygotowanie zakładu
Produkcja pet food z wykorzystaniem ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego kategorii 3 wymaga połączenia zasad HACCP z wymaganiami weterynaryjnymi i prawem paszowym. Sama dokumentacja HACCP nie jest wystarczająca, jeżeli zakład nie posiada prawidłowo określonego zakresu działalności, zatwierdzonych surowców, odpowiedniej infrastruktury, skutecznego procesu technologicznego oraz systemu identyfikowalności.
Source of Solutions Poland przygotowuje i wdraża indywidualne systemy HACCP dla zakładów produkujących między innymi pet food surowy, mrożony, mokry, suchy, suszony, liofilizowany, przysmaki oraz naturalne gryzaki. Pomagamy także w przygotowaniu zakładu do zatwierdzenia i kontroli przeprowadzanej przez właściwego Powiatowego Lekarza Weterynarii.
System opracowujemy na podstawie rzeczywistej technologii, stosowanych UPPZ kategorii 3, rodzaju opakowań, warunków przechowywania oraz sposobu zwalniania partii do obrotu. Nie stosujemy jednego uniwersalnego wzoru dla wszystkich producentów pet food.
Czy HACCP jest obowiązkowy przy produkcji pet food z UPPZ kategorii 3?
Tak. Zakład produkujący pet food powinien wdrożyć, stosować i utrzymywać stałe pisemne procedury oparte na zasadach HACCP. Obowiązek wynika zarówno z przepisów dotyczących ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego, jak i z prawa paszowego. Zakład produkujący pet food z UPPZ podlega ponadto zatwierdzeniu przez właściwego Powiatowego Lekarza Weterynarii.
HACCP musi obejmować cały proces: od kwalifikacji dostawców i przyjęcia materiału kategorii 3, przez magazynowanie, obróbkę, pakowanie i badania, aż po zwolnienie partii, transport, identyfikowalność i wycofanie produktu.
HACCP dla producentów pet food – dla jakich zakładów?
Usługa jest przeznaczona dla przedsiębiorstw, które produkują lub planują produkować pet food z wykorzystaniem surowców pochodzenia zwierzęcego, produktów pochodnych albo innych materiałów paszowych.
Przygotowujemy dokumentację między innymi dla producentów:
- surowego pet food dla psów i kotów,
- mrożonego pet food i mieszanek typu BARF,
- pet food mokrego w puszkach, saszetkach i tackach,
- pet food suchego i ekstrudowanego,
- produktów suszonych i półwilgotnych,
- produktów liofilizowanych,
- naturalnych gryzaków dla psów,
- przysmaków i przekąsek mięsnych,
- produktów rybnych przeznaczonych dla zwierząt domowych,
- pet food wytwarzanego z wcześniej przetworzonych produktów pochodnych,
- produktów konfekcjonowanych lub przepakowywanych pod marką własną.
Zakres wymagań zależy nie tylko od nazwy produktu, lecz także od rodzaju materiałów wejściowych, zastosowanej obróbki, trwałości produktu, temperatury przechowywania i sposobu sprzedaży.
HACCP dla surowego pet food nie może być kopią HACCP dla produktu sterylizowanego, suszonego lub liofilizowanego. Każda z tych technologii ma inne zagrożenia, inne środki kontroli i inny sposób wykazywania bezpieczeństwa produktu.
Podstawa prawna HACCP dla pet food
Pet food jest paszą przeznaczoną dla zwierząt domowych. Producent podlega zatem jednocześnie wymaganiom dotyczącym:
- ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych,
- higieny pasz,
- bezpieczeństwa pasz,
- identyfikowalności,
- wprowadzania pasz do obrotu i ich znakowania,
- kontroli urzędowych prowadzonych przez Inspekcję Weterynaryjną.
HACCP na podstawie rozporządzenia nr 1069/2009
Art. 29 rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 zobowiązuje podmioty prowadzące określone rodzaje działalności, w tym produkcję pet food, do opracowania, wdrożenia i utrzymywania stałych pisemnych procedur opartych na zasadach HACCP.
System powinien obejmować w szczególności:
- identyfikację zagrożeń, którym należy zapobiegać, które należy eliminować lub ograniczać,
- ustalenie etapów wymagających szczególnego nadzoru,
- określenie wartości granicznych lub innych mierzalnych kryteriów,
- monitorowanie środków kontroli,
- działania podejmowane po stwierdzeniu utraty kontroli nad procesem,
- weryfikację skuteczności systemu,
- prowadzenie zapisów odpowiednich do charakteru i wielkości zakładu.
HACCP na podstawie prawa paszowego
Rozporządzenie (WE) nr 183/2005 wymaga, aby podmioty działające na etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji pasz innych niż produkcja pierwotna stosowały procedury oparte na zasadach HACCP.
Dokumentacja musi zostać poddana przeglądowi po każdej zmianie, która może wpływać na bezpieczeństwo, w szczególności po:
- wprowadzeniu nowego produktu,
- zmianie receptury lub dostawcy,
- zastosowaniu nowego UPPZ,
- zmianie parametrów technologicznych,
- zakupie nowej maszyny lub linii,
- zmianie opakowania albo warunków przechowywania,
- rozszerzeniu zatwierdzenia zakładu,
- stwierdzeniu niezgodności lub reklamacji dotyczącej bezpieczeństwa.
Wdrożenie HACCP nie oznacza certyfikacji według dobrowolnego standardu. Certyfikacja GMP+, FSSC 22000, IFS lub innego systemu jest odrębnym procesem i może zostać wdrożona później, jeżeli wymaga jej klient lub strategia przedsiębiorstwa.
Przeczytaj o Wdrożenie HACCP w sektorze paszowym
UPPZ kategorii 3 w produkcji pet food
Do produkcji pet food można stosować wyłącznie materiały dopuszczone dla danego rodzaju produktu. Samo stwierdzenie, że materiał należy do kategorii 3, nie jest wystarczające.
Należy ustalić:
- dokładną podstawę klasyfikacji materiału z art. 10 rozporządzenia nr 1069/2009,
- gatunek zwierzęcia, od którego pochodzi materiał,
- status zdrowotny i źródło pochodzenia,
- czy jest to nadal UPPZ, czy już produkt pochodny,
- czy materiał jest dopuszczony do surowego lub przetworzonego pet food,
- czy dostawca i jego zakład posiadają wymagany status,
- jakie dokumenty muszą towarzyszyć dostawie,
- jakie warunki temperatury obowiązują w transporcie i magazynie.
Przeczytaj o Wdrożenie HACCP dla karmy dla zwierząt
Surowy pet food – węższy katalog surowców
Do produkcji surowego pet food mogą być stosowane tylko określone materiały kategorii 3, w szczególności materiały wskazane w art. 10 lit. a) oraz art. 10 lit. b) ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 1069/2009.
Oznacza to, że nie każdy UPPZ kategorii 3 dopuszczony do przetworzonego pet food może zostać użyty w produkcie surowym. Klasyfikacja musi zostać potwierdzona przed zatwierdzeniem dostawcy i rozpoczęciem produkcji.
Przetworzony pet food
W przypadku przetworzonego pet food zakres możliwych materiałów jest szerszy, ale nadal podlega ograniczeniom. Surowce muszą pochodzić z legalnego źródła, zostać bezpiecznie zebrane, przetransportowane i przetworzone oraz nie mogą stwarzać niedopuszczalnego ryzyka dla zdrowia ludzi i zwierząt.
Więcej informacji o klasyfikacji materiałów znajduje się na stronie:
Kategorie UPPZ – materiały kategorii 1, 2 i 3.
HACCP dla różnych rodzajów pet food
HACCP dla surowego i mrożonego pet food
Surowy pet food nie posiada etapu technologicznego, który całkowicie eliminuje zagrożenia mikrobiologiczne. System bezpieczeństwa musi więc opierać się na połączeniu kilku środków kontroli:
- kwalifikacji surowca i dostawcy,
- utrzymania łańcucha chłodniczego lub mroźniczego,
- ograniczania czasu przebywania surowca poza kontrolowaną temperaturą,
- higieny rozdrabniania i mieszania,
- zapobiegania zanieczyszczeniu krzyżowemu,
- skutecznego mycia i dezynfekcji,
- badań mikrobiologicznych produktu,
- prawidłowego pakowania i znakowania,
- instrukcji bezpiecznego stosowania przez opiekuna zwierzęcia.
Szczególne znaczenie mają Salmonella, Enterobacteriaceae oraz możliwość przenoszenia drobnoustrojów z produktu na ręce, powierzchnie kuchenne i żywność przeznaczoną dla ludzi.
HACCP dla pet food mokrego i puszkowanego
W produkcji pet food mokrego kluczowe znaczenie może mieć walidowana obróbka cieplna, szczelność opakowania i zapobieganie ponownemu zanieczyszczeniu produktu.
Dla pet food puszkowanego przepisy przewidują obróbkę cieplną zapewniającą wartość Fc wynoszącą co najmniej 3. Dokumentacja powinna określać między innymi:
- rodzaj urządzenia i programu cieplnego,
- najtrudniej ogrzewający się wariant produktu,
- temperaturę początkową wsadu,
- wielkość i rodzaj opakowania,
- czas oraz temperaturę procesu,
- sposób rejestracji parametrów,
- postępowanie w przypadku przerwania procesu,
- kontrolę szczelności zamknięcia,
- zasady zwolnienia partii.
HACCP dla pet food suchego i ekstrudowanego
W przypadku karm suchych analiza zagrożeń może obejmować obróbkę termiczną, suszenie, aktywność wody, chłodzenie, nanoszenie tłuszczu po obróbce oraz ochronę gotowego produktu przed wtórnym zanieczyszczeniem.
Ważne są również:
- stabilność mikrobiologiczna produktu,
- kontrola wilgotności i aktywności wody,
- homogenność dodatków,
- pozostałości środków chemicznych,
- ciała obce i elementy instalacji,
- ochrona przed szkodnikami magazynowymi,
- trwałość opakowania i warunki magazynowania.
HACCP dla produktów suszonych i liofilizowanych
Suszenie lub liofilizacja obniżają aktywność wody, ale nie zawsze stanowią etap eliminujący wszystkie drobnoustroje chorobotwórcze. Bakterie mogą przetrwać proces i pozostać w produkcie w stanie zdolnym do wzrostu po jego nawodnieniu.
Dlatego dokumentacja powinna określać między innymi:
- maksymalną grubość i masę wsadu,
- czas oraz temperaturę procesu,
- próżnię lub inne istotne parametry liofilizacji,
- kryteria zakończenia procesu,
- maksymalną wilgotność lub aktywność wody produktu,
- zasady pobierania prób,
- badania mikrobiologiczne,
- ochronę produktu przed wilgocią i wtórnym zanieczyszczeniem.
Parametry wilgotności i aktywności wody muszą wynikać z walidacji konkretnego produktu. Nie powinny być przepisywane z dokumentacji innego zakładu bez uwzględnienia składu, rozmiaru elementów, opakowania i zakładanego okresu trwałości.
HACCP dla naturalnych gryzaków i przysmaków
W produkcji gryzaków istotne są pochodzenie materiału, proces suszenia lub innej obróbki, osiągnięcie wymaganej stabilności, kontrola mikrobiologiczna oraz zapobieganie ponownemu zanieczyszczeniu.
Produkty o zróżnicowanej grubości, masie i zawartości tłuszczu mogą wymagać różnych parametrów procesu. Największy lub najbardziej wilgotny wariant powinien zostać uwzględniony podczas walidacji.
Najczęstsze błędy w HACCP dla pet food i UPPZ kategorii 3
- stosowanie dokumentacji przygotowanej dla żywności bez uwzględnienia wymagań UPPZ,
- brak wskazania podstawy klasyfikacji materiałów kategorii 3,
- założenie, że każdy UPPZ kategorii 3 można wykorzystać do surowego pet food,
- brak weryfikacji zatwierdzenia dostawców,
- wyznaczanie zbyt wielu CCP bez uzasadnienia,
- brak mierzalnych limitów i działań po ich przekroczeniu,
- uznanie suszenia lub liofilizacji za etap eliminujący Salmonella bez walidacji,
- brak ochrony produktu po obróbce,
- nieuwzględnienie największego lub najbardziej wilgotnego wariantu w walidacji,
- badanie produktu bez określonego sposobu reagowania na wynik niezgodny,
- brak testów identyfikowalności,
- brak powiązania numerów partii surowców z produktem gotowym,
- prowadzenie procesu innego niż objęty zatwierdzeniem,
- niewłaściwe oznakowanie pet food lub dokumentów handlowych,
- brak aktualizacji HACCP po zmianie technologii.
Dokumentacja i wdrożenie HACCP dla pet food – jak możemy pomóc?
Source of Solutions Poland zapewnia kompleksowe wsparcie producentom pet food wykorzystującym UPPZ kategorii 3 oraz inne materiały paszowe.
Zakres współpracy może obejmować:
- klasyfikację UPPZ kategorii 3,
- ocenę możliwości wykorzystania surowca w konkretnym rodzaju pet food,
- analizę obowiązku rejestracji i zatwierdzenia zakładu,
- audyt wstępny obiektu,
- weryfikację planu i przepływu stref,
- opracowanie kompletnej dokumentacji GHP, GMP i HACCP,
- analizę zagrożeń i ocenę środków kontroli,
- opracowanie procedur przyjęcia UPPZ i identyfikowalności,
- ustalenie planu badań produktu,
- opracowanie zasad zwalniania partii,
- przygotowanie planu walidacji procesu,
- opracowanie instrukcji mycia i dezynfekcji,
- przygotowanie dokumentacji do PIW,
- szkolenie pracowników,
- audyt gotowości przed kontrolą,
- pomoc w realizacji uwag Inspekcji Weterynaryjnej,
- aktualizację systemu po zmianie technologii lub zakresu działalności.
Dokumentację przygotowujemy indywidualnie dla konkretnego produktu i procesu. Inaczej projektujemy HACCP dla surowego pet food, inaczej dla produktu mokrego, suszonego, liofilizowanego czy naturalnych gryzaków.
Możesz również zamówić:
Najczęściej zadawane pytania o HACCP dla pet food
Czy producent pet food musi posiadać HACCP?
Tak. Produkcja pet food została objęta obowiązkiem utrzymywania pisemnych procedur opartych na zasadach HACCP. Obowiązek wynika z przepisów UPPZ oraz prawa paszowego.
Czy zakład produkujący pet food musi być zatwierdzony?
Tak. Zakład wytwarzający pet food z UPPZ podlega zatwierdzeniu przez właściwego Powiatowego Lekarza Weterynarii. W zależności od zakresu może być również konieczna rejestracja lub zatwierdzenie w sektorze paszowym.
Czy każdy materiał kategorii 3 można wykorzystać do pet food?
Nie. Dopuszczalność zależy od szczegółowej podstawy klasyfikacji, rodzaju produktu i planowanej technologii. Dla surowego pet food katalog dopuszczonych materiałów jest węższy niż dla pet food przetworzonego.
Czy suszenie albo liofilizacja eliminuje Salmonella?
Nie można tego założyć bez walidacji. Proces może ograniczać aktywność wody i stabilizować produkt, ale drobnoustroje mogą przetrwać. Skuteczność należy potwierdzić dla konkretnego produktu i parametrów procesu.
Czy każdy zakład pet food musi mieć CCP?
Nie można automatycznie zakładać określonej liczby CCP. Krytyczne punkty kontroli wynikają z analizy zagrożeń. Część ryzyk może być kontrolowana przez skuteczne programy GHP i GMP.
Jakie badania są wymagane dla pet food?
Zakres zależy od rodzaju produktu. Rozporządzenie nr 142/2011 określa kryteria dotyczące między innymi Salmonella i Enterobacteriaceae dla surowego oraz przetworzonego pet food. Dodatkowe badania powinny wynikać z analizy ryzyka.
Czy HACCP wystarczy do rozpoczęcia produkcji?
Nie. Zakład musi posiadać odpowiednią infrastrukturę, zatwierdzony zakres działalności, właściwych dostawców, wdrożone procedury, przeszkolony personel oraz dowody skuteczności procesu.
Czy przygotowujecie dokumentację dla małych zakładów?
Tak. Zakres dokumentacji dostosowujemy do wielkości przedsiębiorstwa, pod warunkiem że obejmuje wszystkie istotne zagrożenia, procesy i wymagania prawne.
Czy pomagacie po uwagach PIW?
Tak. Analizujemy protokół lub zalecenia organu, przygotowujemy działania korygujące, aktualizujemy dokumentację i pomagamy wdrożyć wymagane zmiany.
