Aktualizacja: 16 lipca 2026 r.

Kartony i opakowania z tektury do kontaktu z żywnością – wymagania prawne i dokumentacja

Kartony z tektury falistej i litej są powszechnie wykorzystywane do pakowania owoców, warzyw,
pieczywa, produktów sypkich oraz innych środków spożywczych. Nie każda tektura może jednak
zostać automatycznie zastosowana do bezpośredniego kontaktu z żywnością. Sprawdź, jakie
wymagania prawne i techniczne musi spełnić gotowe opakowanie.

Czy każdy karton może mieć kontakt z żywnością?

Nie. Karton do kontaktu z żywnością musi być bezpieczny w konkretnych warunkach użycia,
wyprodukowany zgodnie z GMP oraz oceniony jako gotowy wyrób. Należy uwzględnić tekturę,
włókna z recyklingu, kleje, farby, lakiery i powłoki, a zgodność potwierdzić dokumentacją,
oceną ryzyka oraz odpowiednio dobranymi badaniami.

Najważniejsze wymagania w skrócie

• Określenie rodzaju żywności oraz czasu, temperatury i charakteru kontaktu.

• Zgodność z rozporządzeniem (WE) nr 1935/2004.

• Produkcja zgodna z rozporządzeniem (WE) nr 2023/2006 w sprawie GMP.

• Ocena całego kartonu, a nie wyłącznie surowej tektury.

• Analiza składu, IAS, NIAS, włókien wtórnych, klejów, farb i powłok.

• Badania dobrane na podstawie ryzyka i przewidywanego zastosowania.

• Dokumentacja potwierdzająca zgodność, identyfikowalność i zarządzanie zmianami.

Kiedy karton jest materiałem przeznaczonym do kontaktu z żywnością?

Karton podlega wymaganiom dotyczącym materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu
z żywnością, jeżeli w stanie gotowym do użycia:

• pozostaje w kontakcie z żywnością i został do tego przeznaczony,

• można racjonalnie oczekiwać, że zetknie się z żywnością,

• jego składniki mogą przenikać do żywności w normalnych lub przewidywalnych warunkach stosowania.

Karton, do którego bezpośrednio wkładane są pomidory, borówki, truskawki, pieczywo lub inne
nieopakowane produkty, jest opakowaniem mającym bezpośredni kontakt z żywnością. Jadalna skórka
owocu lub warzywa nie stanowi bariery oddzielającej produkt od opakowania.

Jeżeli żywność znajduje się w szczelnym worku, zamkniętej tacce albo innym opakowaniu
wewnętrznym, kontakt z tekturą może mieć charakter pośredni. Nie zawsze oznacza to jednak,
że można pominąć ocenę tektury. Należy sprawdzić możliwość migracji przez warstwę wewnętrzną,
przenoszenia substancji lotnych oraz odbijania się nadruku na powierzchnię kontaktową.

Jakie przepisy regulują kartony i tekturę do kontaktu z żywnością?

Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004

Podstawowym aktem prawnym jest rozporządzenie (WE) nr 1935/2004. Zgodnie z jego art. 3
materiały i wyroby muszą być wytwarzane w taki sposób, aby w normalnych lub możliwych
do przewidzenia warunkach stosowania nie przekazywały do żywności składników w ilościach,
które mogłyby:

• stanowić zagrożenie dla zdrowia człowieka,

• powodować niedopuszczalną zmianę składu żywności,

• pogarszać smak, zapach lub inne cechy organoleptyczne żywności.

Rozporządzenie określa również wymagania dotyczące znakowania i identyfikowalności.
Producent lub dystrybutor powinien móc ustalić pochodzenie surowców, przyporządkować je
do partii gotowego opakowania oraz wskazać odbiorców, którym przekazano wyrób.

 

Rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 – dobra praktyka produkcyjna

Produkcja papieru, tektury i gotowych kartonów musi odbywać się zgodnie z zasadami GMP.
Przedsiębiorca powinien posiadać skuteczny i udokumentowany system zapewnienia jakości,
system kontroli jakości oraz dokumentację potwierdzającą zgodność procesu i produktu.

Szczególne znaczenie ma kontrola nadruku. Farby stosowane po stronie niekontaktowej nie mogą
przenosić się na powierzchnię kontaktującą się z żywnością przez podłoże ani wskutek zjawiska
set-off, czyli odbijania w stosie lub roli.

 

Brak jednego zharmonizowanego rozporządzenia dla papieru i tektury

Dla papieru i tektury nie przyjęto dotychczas na poziomie Unii Europejskiej kompleksowego
środka szczególnego odpowiadającego rozporządzeniu (UE) nr 10/2011 dla tworzyw sztucznych.
Ocena zgodności opiera się więc na wymaganiach ogólnych, przepisach dotyczących poszczególnych
komponentów, regulacjach krajowych oraz uzasadnionych wytycznych technicznych.

CEPI i BfR XXXVI – najważniejsze punkty odniesienia dla tektury

Przy wykazywaniu bezpieczeństwa papieru i tektury przedsiębiorcy najczęściej korzystają
z wytycznych CEPI oraz zaleceń niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka BfR.
Dokumenty te nie są certyfikatami produktu i nie zastępują przepisów prawa, ale stanowią
uznane narzędzia techniczne do budowy udokumentowanej oceny zgodności.

 

Aktualne wytyczne CEPI

Podstawowym dokumentem jest: Food Contact Guidelines for the Compliance of Paper & Board Materials and Articles.

Wytyczne zostały gruntownie zmienione w 2019 r., a w 2021 r. CEPI opublikowało poprawki dotyczące m.in. bisfenolu A, aluminium i zasad sporządzania deklaracji zgodności. Dokument należy stosować łącznie z aktualnymi wytycznymi:

Good Manufacturing Practice Guidelines for the Manufacture of Paper and Board for Food Contact – 2023.

Wytyczne CEPI:

• nie są aktem prawnym;
• nie są certyfikatem produktu;
• nie ustanawiają automatycznego „dopuszczenia” tektury;
• przedstawiają branżową metodologię wykazania zgodności z art. 3 rozporządzenia nr 1935/2004 i z zasadami GMP;
• mogą być stosowane razem z BfR XXXVI, regulacjami krajowymi oraz normami EN dotyczącymi badań papieru i tektury

CEPI wprost wskazuje, że dokument ma charakter dobrowolny i sam w sobie nie ma mocy prawnej.

BfR Recommendation XXXVI

Zalecenie BfR XXXVI dotyczy papieru i tektury do kontaktu z żywnością oraz określa warunki
stosowania surowców, dodatków papierniczych i środków pomocniczych. W zależności od zastosowania
należy również sprawdzić zalecenia szczególne, np. dotyczące papierów stosowanych w podwyższonej
temperaturze, papierów do pieczenia lub wkładów absorpcyjnych.

Sam zapis „zgodne z BfR XXXVI” nie jest jeszcze pełną informacją. Dokument dostawcy powinien
wskazywać konkretny kod tektury, rodzaj żywności, charakter kontaktu, czas, temperaturę oraz
wszelkie ograniczenia zastosowania.

Najpierw należy określić warunki zastosowania kartonu

Nie istnieje tektura odpowiednia automatycznie do każdego rodzaju żywności. Ocena musi odnosić
się do rzeczywistego i przewidywalnego sposobu wykorzystania opakowania. Producent kartonu
powinien otrzymać od klienta co najmniej następujące informacje:

• rodzaj pakowanej żywności,

• kontakt bezpośredni albo pośredni,

• czy produkt jest suchy, wilgotny, tłusty, kwaśny lub mrożony,

• czas kontaktu,

• temperaturę pakowania, transportu i przechowywania,

• możliwość kondensacji pary wodnej,

• możliwość kontaktu z sokiem z uszkodzonych owoców lub warzyw,

• obecność worka, tacki, folii albo innej warstwy barierowej,

• stosunek powierzchni kontaktowej do masy żywności,

• jednorazowe lub wielokrotne użycie opakowania.

Dokument wystawiony dla suchej żywności nie potwierdza automatycznie przydatności do pakowania
świeżych, wilgotnych owoców. Podobnie potwierdzenie kontaktu krótkotrwałego w temperaturze
pokojowej nie obejmuje bez dodatkowej oceny kilkudniowego przechowywania w chłodni.

Co trzeba ocenić w gotowym kartonie do żywności?

Bezpieczeństwo gotowego opakowania nie zależy wyłącznie od warstwy papierowej. Ocenie należy
poddać wszystkie elementy konstrukcji oraz procesy, które mogą wpływać na migrację substancji
lub jakość żywności.

Papier i tektura

Dokumentacja powinna identyfikować gatunek i kod materiału, skład warstw, rodzaj włókien,
gramaturę, stosowane dodatki, środki zwiększające wytrzymałość na mokro i sucho, środki
hydrofobowe, barwniki, wypełniacze oraz inne substancje funkcjonalne i procesowe.

Kleje

Należy uwzględnić kleje stosowane zarówno przy produkcji tektury falistej, jak i podczas
formowania kartonu. Dokumenty dostawcy powinny określać przydatność produktu do przewidywanego
zastosowania, składniki podlegające ograniczeniom, maksymalny poziom użycia oraz warunki
bezpiecznego stosowania.

Farby drukarskie i lakiery

Nawet nadruk po zewnętrznej stronie opakowania może wpływać na żywność. Trzeba ocenić migrację
przez podłoże, migrację w fazie gazowej, niepełne utrwalenie farby oraz set-off. Ważne mogą być
między innymi fotoinicjatory, pierwszorzędowe aminy aromatyczne, benzofenony, oleje mineralne
oraz inne substancje obecne w systemie farbowym.

Powłoki, laminaty i warstwy z tworzyw sztucznych

Powłoki hydrofobowe, lakiery barierowe, woski, folie i laminaty wymagają odrębnej oceny.
Jeżeli konstrukcja zawiera warstwę z tworzywa sztucznego, do tej warstwy mogą mieć zastosowanie
wymagania rozporządzenia (UE) nr 10/2011. Gotowy wyrób wielomateriałowy nadal musi jednak
spełniać wymagania ogólne rozporządzenia nr 1935/2004.

IAS i NIAS

Ocena powinna obejmować substancje celowo zastosowane – IAS – oraz substancje niezamierzenie
obecne, czyli NIAS. NIAS mogą pochodzić z zanieczyszczeń surowców, produktów reakcji i rozpadu,
wcześniejszego wykorzystania włókien, chemikaliów procesowych, farb, klejów lub procesu
produkcyjnego.

Czy tektura z recyklingu może mieć bezpośredni kontakt z żywnością?

Tektura zawierająca włókna z recyklingu nie jest automatycznie wykluczona z kontaktu
z żywnością. Wymaga jednak rozszerzonej, udokumentowanej oceny, ponieważ skład makulatury
i historia jej wcześniejszego zastosowania nie zawsze są w pełni przewidywalne.

Analiza ryzyka może obejmować między innymi:

• oleje mineralne MOSH i MOAH,

• ftalany,

• bisfenole,

• benzofenony i inne fotoinicjatory,

• wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne,

• diizopropylonaftaleny,

• pozostałości farb, klejów, lakierów i środków powierzchniowych,

• inne substancje niezamierzenie obecne.

Zakres oceny zależy od rodzaju i pochodzenia surowca wtórnego, technologii oczyszczania,
udziału włókien z recyklingu, rodzaju żywności oraz czasu i temperatury kontaktu. W określonych
zastosowaniach konieczne może być wykorzystanie warstwy z włókien pierwotnych albo skutecznej
bariery funkcjonalnej. Nie należy jednak przyjmować automatycznej zasady, że każda tektura
z recyklingu jest niedopuszczalna albo że każda tektura z włókien pierwotnych jest bezpieczna.

Jakie badania kartonu do kontaktu z żywnością mogą być potrzebne?

Nie istnieje jeden obowiązkowy pakiet badań odpowiedni dla wszystkich kartonów.
Program badań powinien wynikać ze składu, procesu, dokumentacji dostawców, rodzaju żywności
oraz oceny ryzyka migracji.

W zależności od zastosowania mogą być potrzebne między innymi:

• badania przenoszenia zapachu i smaku,

• badania ekstraktu zimną lub gorącą wodą,

• oznaczenia metali i innych pierwiastków,

• badania pierwszorzędowych amin aromatycznych,

• oznaczenia ftalanów, bisfenoli, benzofenonów, WWA albo DIPN,

• ocena MOSH i MOAH, jeżeli wynika z ryzyka,

• badania trwałości barwników i wybielaczy optycznych,

• ocena uwalniania substancji o działaniu przeciwdrobnoustrojowym,

• badania migracji lub transferu składników farb, klejów i powłok,

• badania mikrobiologiczne, jeżeli są uzasadnione zastosowaniem i procesem,

• badania z wykorzystaniem rzeczywistej żywności lub odpowiedniego medium badawczego.

W przypadku papieru i tektury klasyczne metody migracji opracowane dla tworzyw sztucznych
nie zawsze właściwie odwzorowują rzeczywisty kontakt. Kontakt całej próbki z cieczą może
prowadzić do ekstrakcji materiału, a nie do realistycznej oceny jednostronnej migracji.
Metodę należy zatem dobrać do materiału i przewidywanego zastosowania.

Badanie powinno być wykonane na próbce reprezentatywnej dla gotowego wyrobu. Raport dotyczący
niezadrukowanej tektury nie obejmuje automatycznie kartonu po drukowaniu, lakierowaniu,
klejeniu i sztancowaniu.

Jakie dokumenty powinien posiadać producent kartonów do żywności?

Zgodność powinna wynikać z pełnego łańcucha dowodowego. Dla konkretnego wyrobu albo
prawidłowo zdefiniowanej rodziny opakowań warto zgromadzić:

• specyfikację konkretnego kodu tektury,

• opis konstrukcji, warstw i powierzchni kontaktowych,

• informację o udziale i pochodzeniu włókien z recyklingu,

• dokumenty dostawców klejów, farb, lakierów, powłok i innych komponentów,

• opis przewidywanego zastosowania,

• ocenę zgodności z art. 3 rozporządzenia nr 1935/2004,

• potwierdzenie stosowania GMP,

• ocenę IAS, NIAS oraz ryzyka migracji i set-off,

• raporty z odpowiednio dobranych badań,

• pisemne oświadczenie lub deklarację zgodności,

• informacje o ograniczeniach stosowania,

• dokumentację identyfikowalności partii,

• procedurę zarządzania zmianami i obowiązek informacyjny dostawców.

 

Czy dla tektury istnieje obowiązkowy wzór deklaracji zgodności?

Na poziomie UE nie ustanowiono zharmonizowanego wzoru deklaracji zgodności dla papieru
i tektury, analogicznego do wzoru stosowanego dla tworzyw sztucznych. Pisemne oświadczenie
zgodności jest jednak podstawowym narzędziem komunikacji B2B i powinno być oparte na
dokumentacji dowodowej dostępnej na potrzeby klienta i organów urzędowej kontroli.

Dokument powinien jednoznacznie identyfikować materiał lub gotowy karton, producenta,
zakład produkcyjny, podstawy oceny, rodzaj dopuszczonego kontaktu, kategorię żywności,
czas i temperaturę użycia oraz znane ograniczenia. Ogólne stwierdzenie „produkt food grade”
albo „posiada atest” nie jest wystarczające.

Czy deklaracja producenta tektury wystarczy producentowi kartonu?

Nie zawsze. Producent tektury odpowiada za dostarczony surowiec, ale nie za późniejsze
drukowanie, lakierowanie, kaszerowanie, klejenie, sztancowanie i magazynowanie.
Podmiot wytwarzający gotowy karton powinien ocenić wpływ własnego procesu oraz wszystkich
dodanych komponentów i przekazać klientowi dokument odnoszący się do wyrobu końcowego.

Czy certyfikat FSSC 22000 potwierdza, że tektura nadaje się do żywności?

Nie. FSSC 22000 jest certyfikacją systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności,
a nie certyfikacją każdego konkretnego produktu. Certyfikat producenta opakowań
w odpowiednim zakresie jest ważnym dowodem prawidłowego zarządzania zagrożeniami,
higieną, dostawcami i identyfikowalnością, ale nie zastępuje dokumentacji produktowej.

Przed przyjęciem tektury należy sprawdzić zakres certyfikatu oraz uzyskać dokument odnoszący
się do konkretnego kodu materiału i przewidywanych warunków kontaktu z żywnością.
Podobna zasada dotyczy certyfikatów BRCGS Packaging Materials, IFS PACsecure, FSC i PEFC:
każdy z nich może wspierać kwalifikację dostawcy, lecz nie zastępuje oceny zgodności
gotowego kartonu z wymaganiami FCM.

Kartony na pomidory, borówki i inne owoce – wymagania szczególne

Świeże owoce i warzywa nie powinny być automatycznie traktowane jak żywność sucha.
Pomidory, borówki, truskawki i podobne produkty mogą stykać się z opakowaniem wilgotną,
jadalną powierzchnią. W transporcie i chłodni może również powstawać kondensat.

W ocenie kartonów na owoce i warzywa należy uwzględnić:

• wilgoć powierzchniową produktu,

• możliwość kondensacji podczas chłodzenia i transportu,

• kontakt tektury z sokiem z uszkodzonych owoców,

• kwaśny charakter soku z części produktów,

• czas przechowywania i warunki chłodnicze,

• ścieranie i pylenie powierzchni opakowania,

• nadruk i lakier w pobliżu otworów wentylacyjnych oraz powierzchni kontaktowej,

• powłoki zwiększające odporność na wodę i ich skład chemiczny,

• ryzyko związane z zastosowaniem włókien wtórnych.

Dokument dopuszczający tekturę wyłącznie do kontaktu z suchą żywnością nie jest wystarczający
do bezpośredniego pakowania pomidorów lub borówek. Dostawca powinien jednoznacznie potwierdzić
odpowiednie zastosowanie albo przekazać dane umożliwiające przeprowadzenie indywidualnej oceny.

PFAS w opakowaniach do żywności – dodatkowe wymaganie PPWR od 12 sierpnia 2026 r.

Ocena kartonu do kontaktu z żywnością nie kończy się na przepisach FCM. Od 12 sierpnia 2026 r.
rozporządzenie (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych – PPWR – ogranicza
obecność PFAS w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Wymaganie może mieć
znaczenie między innymi dla powłok barierowych, środków zwiększających odporność na tłuszcz
i wodę, farb, lakierów oraz innych składników opakowania.

Potwierdzenie zgodności z PFAS powinno odnosić się do gotowego opakowania i być oparte
na danych dostawców, znajomości składu, ocenie ryzyka oraz – gdy jest to potrzebne –
właściwych badaniach. Zgodność z PPWR nie zastępuje oceny wymaganej przez rozporządzenie
nr 1935/2004 i odwrotnie.

Rejestracja zakładu i identyfikowalność w Polsce

Zakłady prowadzące działalność na rynku materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu
z żywnością podlegają wpisowi do rejestru zakładów prowadzonego przez właściwego państwowego
powiatowego lub granicznego inspektora sanitarnego. Dotyczy to między innymi produkcji,
przetwarzania i dystrybucji opakowań FCM.

Przedsiębiorca powinien również wdrożyć system identyfikowalności umożliwiający powiązanie
dostaw tektury, farb, klejów i innych komponentów z partiami gotowych opakowań oraz ich
odbiorcami. System powinien wspierać szybkie postępowanie wyjaśniające i wycofanie wyrobu,
jeżeli pojawi się podejrzenie niezgodności.

Najczęstsze błędy przy kwalifikowaniu kartonów do żywności

• uznanie certyfikatu FSSC 22000 za certyfikat konkretnej tektury,

• posługiwanie się hasłem „food grade” bez określenia warunków zastosowania,

• brak identyfikacji konkretnego kodu lub gatunku tektury,

• wykorzystanie dokumentu dla suchej żywności do wilgotnych owoców i warzyw,

• ocena samej tektury bez klejów, farb, lakierów i powłok,

• brak oceny NIAS i włókien pochodzących z recyklingu,

• przyjęcie, że nadruk zewnętrzny nie może wpływać na żywność,

• opieranie się wyłącznie na nieaktualnych wytycznych branżowych z 2012 r.,

• brak zarządzania zmianami u dostawcy,

• przeniesienie deklaracji surowej tektury bezpośrednio na gotowy karton.

Jak Source of Solutions Poland wspiera producentów i użytkowników kartonów?

Source of Solutions Poland wspiera producentów tektury, zakłady produkujące
kartony, drukarnie oraz firmy pakujące żywność w ocenie zgodności opakowań z wymaganiami
dotyczącymi materiałów do kontaktu z żywnością.

Zakres możliwego wsparcia

• ocena, czy karton podlega wymaganiom FCM i jaki jest charakter kontaktu z żywnością,

• weryfikacja dokumentacji tektury, klejów, farb, lakierów i powłok,

• ocena dokumentów dostawców oraz wskazanie braków dowodowych,

• przygotowanie formularzy i zapytań technicznych do dostawców,

• opracowanie opisu przewidywanego zastosowania opakowania,

• analiza zagrożeń, IAS, NIAS, migracji, set-off i materiałów z recyklingu,

• dobór uzasadnionego zakresu badań laboratoryjnych,

• opracowanie deklaracji lub oświadczenia zgodności dla gotowego kartonu,

• tworzenie procedur GMP, identyfikowalności i zarządzania zmianami,

• przygotowanie zakładu do kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej,

• wsparcie we wdrażaniu BRCGS Packaging Materials i innych standardów dla opakowań,

• powiązanie oceny FCM z wymaganiami PPWR, w tym oceną ryzyka PFAS.

Każda ocena jest odnoszona do konkretnego materiału, procesu i sposobu zastosowania.
Dzięki temu dokumentacja nie ogranicza się do ogólnego oświadczenia, lecz tworzy spójny
łańcuch dowodowy możliwy do przedstawienia klientowi, audytorowi lub organowi kontroli.

Potrzebujesz zweryfikować tekturę albo gotowy karton do pakowania żywności?

Skontaktuj się z Source of Solutions Poland

Producentom opakowań oferujemy również
title="BRCGS Packaging Materials – wdrożenie i doradztwo">
wdrożenie i rozwój systemu BRCGS Packaging Materials

Najczęściej zadawane pytania o kartony do kontaktu z żywnością

Karton do żywności – najważniejszy wniosek

Bezpieczeństwa kartonu nie potwierdza pojedynczy certyfikat ani ogólne hasło „food grade”.
Prawidłowa kwalifikacja wymaga powiązania konkretnej tektury, wszystkich komponentów,
procesu produkcji, warunków kontaktu z żywnością, oceny ryzyka, wyników badań i dokumentacji.
Dopiero taki zestaw dowodów pozwala rzetelnie ocenić, czy gotowe opakowanie nadaje się
do pakowania określonego produktu.

 

 

Galeria zdjęć